Beschermde monumenten en stads- en dorpsgezichten

In Vlaanderen kunnen waardevolle monumenten en stads- en dorpsgezichten beschermd worden. De juridische basis hiervoor is te vinden in het decreet van 3 maart 1976 tot Bescherming van Monumenten en Stads- en Dorpsgezichten
Iedereen kan een beschermingsaanvraag indienen. In de praktijk is het meestal het Agentschap R-O Vlaanderen, Onroerend Erfgoed dat beschermingsvoorstellen indient. Dit gebeurt na een geografische of thematische inventarisatiecampagne, in samenwerking met het Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed (VIOE).
Het gebouw, de groep van gebouwen of de site die voorgedragen wordt moet een waarde van algemeen belang hebben. Concreet kan een goed worden beschermd omdat het een artistieke, wetenschappelijke, historische, volkskundige, industrieel-archeologische of een andere sociaal-culturele waarde heeft.
De Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen (KCML) adviseert de minister bevoegd voor het onroerend erfgoed over de voorgestelde beschermingen. De minister neemt de eindbeslissing over de bescherming op basis van het dossier, voorbereid door de afdeling, aangevuld met het advies van de KCML.
Bij het woord monument denken velen in eerste instantie aan kastelen, kerken, kloosters, stadhuizen en molens of aan standbeelden en herdenkingsmonumenten. Maar het begrip is veel ruimer. Ook woningen voor burgerij en arbeiders, hoeven, kapelletjes, bedrijfsgebouwen, parken en tuinen, bomen, begraafplaatsen, kasseiwegen, … kunnen monumenten zijn. Tijdens het onderzoek en tijdens de beschermingsprocedure krijgen zowel het exterieur als het interieur van de gebouwen de nodige aandacht. Bij beschermingen gaat het overigens niet alleen om 'oude' gebouwen. Alle perioden komen aan bod, van de oudste bouwstijlen tot de architectuur uit de twintigste eeuw. Zo wordt een staalkaart bewaard van onze hele (bouw)geschiedenis.
Naast individuele monumenten zijn er ook ensembles die in hun geheel bescherming verdienen. Dit zijn de stads- en dorpsgezichten. Een beschermd stads-of dorpsgezicht kan een groepering zijn van één of meerdere monumenten met hun omgevende bestanddelen (omheiningen, beplantingen, straten, …) of kan gevormd worden door de direct ermee verbonden visuele omgeving van een monument. Die omgeving moet dan wel bijzonder zijn: ze doet door haar beeldbepalend karakter de intrinsieke waarde van het monument tot zijn recht komen of ze waarborgt door haar fysische eigenschappen de instandhouding of het onderhoud van het monument. Denk bij dit laatste bijvoorbeeld aan het molenveld van een beschermde windmolen. Het bestaan van dit open veld rond de molen maakt de werking van de molen (windvang) mogelijk.De waarde van een stads- of dorpsgezicht wordt niet enkel bepaald door de aanwezige gebouwen, al dan niet met monumentwaarde. Hier spelen evenzeer andere componenten van het geheel, zoals beplantingen, open ruimten, bestrating, bomen, … een rol, en hun samenhang.
Overzicht beschermde monumenten

Borgloon-centrum:
Kuttekoven
Kerniel
Gors-Opleeuw
Jesseren
Bommershoven
Grootloon
Gotem
Hoepertingen
Rijkel

Overzicht beschermde stads- en dorpsgezichten

Borgloon
Kuttekoven
Gors-Opleeuw
Jesseren
Bommershoven
Gotem
Hoepertingen

afdrukken